Stress is een natuurlijke reactie van je lichaam. Het helpt je om alert te zijn en snel in actie te komen wanneer dat nodig is.
Bij een spannende, bedreigende of inspannende situatie schakelt je lichaam tijdelijk over naar een hogere staat van paraatheid. Dat is nuttig. Zodra de situatie voorbij is, hoort je lichaam weer terug te schakelen naar rust en herstel.
Maar wat gebeurt er eigenlijk in je lichaam wanneer je stress ervaart? En wat gebeurt er als die spanning langere tijd aanhoudt? In deze blog lees je hoe de stressreactie werkt, welke invloed langdurige stress kan hebben en aan welke signalen je kunt merken dat je lichaam onvoldoende tot herstel komt.

Wat gebeurt er in je lichaam bij stress?

Wanneer je hersenen een situatie als spannend, bedreigend of dringend beoordelen, wordt je stresssysteem geactiveerd. Je lichaam maakt zich klaar om te reageren.
Je hartslag gaat omhoog, je ademhaling versnelt en je spieren spannen zich aan. Ook komen er stresshormonen vrij, waaronder adrenaline en cortisol.
Adrenaline zorgt ervoor dat je lichaam snel kan reageren. Je hart gaat sneller kloppen, je bloeddruk stijgt en er komt meer energie beschikbaar voor je spieren. Cortisol helpt je lichaam om gedurende langere tijd voldoende energie beschikbaar te houden en ondersteunt verschillende processen die nodig zijn om met stress om te gaan.
Dit gebeurt allemaal automatisch. Je hoeft daar niet bewust over na te denken.

Wat gebeurt er als stress langer aanhoudt?

Een korte periode van stress is meestal geen probleem. Je lichaam is erop ingesteld om tijdelijk extra alert te zijn en daarna weer te herstellen.
Wanneer stress langere tijd aanhoudt of je steeds opnieuw in een stressreactie terechtkomt, krijgt je lichaam minder gelegenheid om te herstellen.

Verschillende processen in je lichaam kunnen hierdoor worden beïnvloed.
Denk bijvoorbeeld aan je slaap, energieniveau, concentratie, spijsvertering en immuunsysteem. Je kunt vermoeider raken, minder goed slapen, sneller geïrriteerd zijn of moeite krijgen met concentreren. Ook lichamelijke spanning, hoofdpijn of een opgejaagd gevoel kunnen voorkomen.
In geval van stress gaat het vooral om de balans tussen inspanning en herstel.

Hoe herken je spanning in je systeem?

Spanning kan zich op verschillende manieren uiten. Wat de één vooral lichamelijk merkt, kan een ander juist opmerken aan gedachten, emoties, gedrag of het energieniveau. Veelvoorkomende kenmerken zijn:

Lichamelijk

gespannen spieren
hoofdpijn of nek- en schouderklachten
hartkloppingen
een onrustige of oppervlakkige ademhaling
vermoeidheid
slecht slapen
maag- of darmklachten
rusteloosheid

In je hoofd

een vol hoofd
veel piekeren
moeite met concentreren
snel overprikkeld zijn
moeilijk keuzes kunnen maken

Emotioneel

sneller geïrriteerd zijn
onrust of een opgejaagd gevoel
angstiger of emotioneler reageren
het gevoel hebben dat alles te veel is

Misschien herken je jezelf hierin, maar het kan ook zijn dat jij spanning op een heel andere manier ervaart. Soms merk je het bijvoorbeeld vooral aan minder energie, moeite met ontspannen of het gevoel dat je steeds maar door moet.

Waarom lukt het niet altijd om het anders te doen?

Vaak weet je heel goed waar je spanning mee te maken heeft. Je hebt het druk, neemt weinig tijd voor jezelf, zorgt veel voor anderen, vindt het moeilijk om nee te zeggen of blijft maar doorgaan. Je weet misschien ook best dat het anders zou mogen. En toch lukt het niet altijd om daar werkelijk iets in te veranderen.
Soms merk je daarnaast dat je reactie sterker is dan je op basis van de situatie zou verwachten. Je kunt bijvoorbeeld rationeel begrijpen dat een situatie niet zo spannend is, terwijl je lichaam toch sterk reageert.

Er kan dan meer meespelen dan alleen wat je bewust weet of wat er op dit moment gebeurt. Eerdere ervaringen, emoties, patronen en overtuigingen kunnen invloed hebben op hoe je situaties ervaart en hoe je erop reageert. Veel daarvan gebeurt buiten je bewuste aandacht.
Alles wat je in je leven ervaart, voelt en doorleeft, neem je op een bepaalde manier mee. Wanneer een impactvolle ervaring niet goed verwerkt kan worden, kan de emotionele lading ervan worden opgeslagen in je systeem. Die lading kan later nog steeds invloed hebben op hoe je lichaam en je zenuwstelsel reageren.

Luisteren naar de signalen van je lichaam

Het begint vaak met het herkennen van de signalen. Wanneer loopt je spanning op? Wat gebeurt er dan in je lichaam? Wat merk je in je gedachten en emoties? En wat helpt jou om weer te ontspannen?
Door daar bewuster bij stil te staan, ontstaat er ruimte om anders met je signalen om te gaan. Dat hoeft niet te betekenen dat je alles direct moet veranderen. Soms begint het juist met opmerken wat er gebeurt en serieus nemen wat je lichaam en je systeem aangeven.
Ook momenten van rust en ontspanning kunnen helpen. Wat voor jou werkt, kan daarbij verschillen. De één heeft behoefte aan beweging, de ander aan stilte of juist aan contact met anderen.
Het gaat er niet om dat je nooit meer stress ervaart. Stress hoort bij het leven. Het gaat erom dat je leert herkennen wat er in jou gebeurt en wat jij nodig hebt wanneer spanning oploopt.

Een eenvoudige manier om je aandacht naar je lichaam te brengen

Je kunt je oorschelp zachtjes masseren wanneer je merkt dat je spanning oploopt. Neem met je duim en wijsvinger je oorschelp vast en masseer rustig langs de rand en over het oor. Neem daarbij de tijd om je aandacht naar je lichaam te brengen.
Het oor bevat veel zenuwuiteinden en heeft verbindingen met verschillende delen van het zenuwstelsel. Door je oor zacht te masseren, geef je jezelf een eenvoudig moment van aandacht en ontspanning.

Wanneer is het tijd om dieper te kijken?

Soms weet je heel goed wat je anders zou willen doen, maar lukt het toch niet om dat ook werkelijk te veranderen.
Wanneer spanning blijft terugkomen, je onvoldoende herstelt of je merkt dat je steeds tegen dezelfde patronen aanloopt, kan het helpend zijn om dieper te kijken naar wat er speelt. Niet alleen naar wat er aan de oppervlakte gebeurt, maar ook naar wat er op andere lagen in jou meespeelt.